των Αγγρά Χριστίνα και Κόπιτσα Μαρία*

Ένα από τα πλέον πιο διαδεδομένα προϊόντα καπνίσματος, ιδιαίτερα στους νέους, είναι ο γνωστός σε μας ναργιλές. Οι ναργιλέδες πρωτοχρησιμοποιήθηκαν από τους ιθαγενείς της Αφρικής και της Ασίας για το κάπνισμα καπνού και άλλων συστατικών, υπό την άποψη ότι έχουν λιγότερες βλαβερές συνέπειες. Η χρήση του ήταν περισσότερο γνωστή στις Αραβικές χώρες, στη Τουρκία, στην Ινδία και στο Πακιστάν, τα τελευταία, όμως, χρόνια φαίνεται να προσελκύει το ενδιαφέρον των νέων στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. [2]

Σύστημα ναργιλέ
Το σύστημα του ναργιλέ αποτελείται από δύο επίπεδα, ένα ανώτερο και ένα κατώτερο, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους μέσω ενός μεταλλικού στελέχους που ομοιάζει με σωλήνα. Το επάνω μέρος αποτελείται από μια μεταλλική εστία στην οποία τοποθετείται ο καπνός, ο οποίος σκεπάζεται από αλουμινόχαρτο που φέρει πάνω του αναμμένα κάρβουνα. Στο κάτω μέρος υπάρχει μια φιάλη που φέρει νερό και συνδέεται με την μεταλλική εστία. Από τη φιάλη προεξέχει ένας εύκαμπτος σωλήνας, από τον οποίο ο καπνιστής εισπνέει την ουσία, και μια βαλβίδα εξαερισμού, η οποία χρησιμοποιείται για να καθαρίσει τον στάσιμο καπνό εντός της φιάλης. [6]

Γιατί όμως η χρήση του είναι τόσο διαδεδομένη μεταξύ των νέων;

Στην αυξημένη χρήση του οδήγησε:
• η λανθασμένη πεποίθηση ότι ο ναργιλές δεν είναι τόσο βλαβερός όσο το κάπνισμα τσιγάρων
• η άποψη ότι η χρήση του δεν οδηγεί σε εθισμό, λόγω του φιλτραρίσματος που πραγματοποιείται μέσω του νερού
• η μεγάλη ποικιλία γεύσεων καπνού, που τον καθιστά ελκυστικό και πιο απολαυστικό
• η αίσθηση των νέων ότι ανήκουν σε μια ομάδα, κοινωνική αποδοχή∙ καθώς σήμερα αποτελεί trend (μόδα).
• η λανθασμένη πεποίθηση ότι ο καπνός δεν εισπνέεται (παραμένει στην στοματική κοιλότητα) και με αυτόν τον τρόπο προστατεύονται από την απορρόφηση της νικοτίνης
• η ύπαρξη “θετικών στοιχείων” όπως η κοινωνικοποίηση, το αίσθημα χαλάρωσης και το χαμηλό οικονομικό κόστος
• η εύκολη προσβασιμότητα και η έλλειψη περιορισμών για την χρήση του
• η προσδοκία ότι θα ενισχυθεί το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο του ατόμου, δηλαδή αυξάνεται η πεποίθηση ότι η χρήση αυτών προσδίδει ένα υψηλότερο κοινωνικό στάτους στο άτομο [6, 7]

Επιδημιολογία

Μπορεί πολλοί να είναι οι λόγοι όπου η χρήση του είναι ευρέως διαδεδομένη μεταξύ των νέων, λίγοι όμως είναι αυτοί που γνωρίζουν τις πραγματικές συνέπειες του. Ειδικότερα, έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2019 από το ESPAD σε συνεργασία με το Κέντρο Πρόληψης Π.Ε. Ρεθύμνου, επεσήμανε ότι το 82% των μαθητών, στο Νομό Ρεθύμνης, 16-18 ετών θεωρούν “ακίνδυνη” τη χρήση ναργιλέ. Ωστόσο, έρευνες αποδεικνύουν ότι η χρήση τόσο του ναργιλέ, όσο και του κλασικού τσιγάρου εκθέτουν τους χρήστες στις ίδιες τοξικές ουσίες. Πιο συγκεκριμένα, στην νικοτίνη, στο μονοξείδιο του άνθρακα, στους καρκινογόνους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες, στην πίσσα, στα βαρέα μέταλλα κ.α. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα επίπεδα αυτών των τοξικών ουσιών είναι υψηλότερα στον ναργιλέ λόγω της υψηλής θερμοκρασίας που προκαλείται από την καύση των κάρβουνων αλλά και λόγω της μεγαλύτερης διάρκειας έκθεσης του καπνιστή στις παραπάνω ουσίες.

Επιπτώσεις στην υγεία

Οι επιπτώσεις του ναργιλέ στην υγεία έχουν βρεθεί ότι ποικίλλουν και είναι σοβαρότερες από την χρήση ενός κανονικού τσιγάρου. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην διάρκεια χρήσης ναργιλέ, καθώς μια τυπική χρήση κυμαίνεται από 20 έως 80 λεπτά. Μάλιστα, έχει αποδειχθεί ότι τα είκοσι λεπτά καπνίσματος ναργιλέ ισούνται με 100 τσιγάρα. [6,2]

Έρευνες επισημαίνουν ότι η χρήση του ίδιου επιστομίου μπορεί να αποτελέσει μια πιθανή πηγή μετάδοσης παθογόνων μικροοργανισμών, όπως μύκητες, βακτήρια και ιούς και πιο συγκεκριμένα της Ηπατίτιδας C, σε περίπτωση που υπάρχει ανοιχτή πληγή στο στόμα του φορέα. Ακόμη, ο ναργιλές συνδέεται με την εμφάνιση προβλημάτων υγείας, όπως η περιοδοντίτιδα, η θρόμβωση∙ μάλιστα σε χρήστες ναργιλέ έχει φανεί ότι μειώνεται η λειτουργικότητα του αναπνευστικού συστήματος, ιδιαίτερα παρατηρούνται χαμηλά ποσοστά πρόσληψης οξυγόνου, καθώς το νερό δεν φιλτράρει τα προϊόντα νικοτίνης του ναργιλέ. Από μελέτες προκύπτει, επίσης, ότι ο ναργιλές μπορεί να προκαλέσει χρόνια βρογχίτιδα, καρκίνο του πνεύμονα, καρκίνο του στόματος και του προστάτη, επιπλοκές στην εγκυμοσύνη παρόμοιες με αυτές που προκαλεί το κάπνισμα του τσιγάρου καθώς και καρδιοπάθειες. [6] Τέλος, φαίνεται να επιβαρύνεται και η υγεία των παθητικών χρηστών ναργιλέ, όπως είναι οι εργαζόμενοι σε καταστήματα ναργιλέ, στους οποίους παρατηρούνται αυξημένα ποσοστά μονοξειδίου του άνθρακα και καρδιοπάθειες, όπως είναι η καρδιακή ισχαιμία. [1]

Social Media και Ναργιλές

Τα τελευταία χρόνια στον δυτικό κόσμο οι πωλήσεις συμβατικού τσιγάρου έχουν μειωθεί. Υποστηρίζεται πως οι καπνοβιομηχανίες προσπαθούν να αντισταθμίσουν αυτή την μείωση οδηγώντας τους νέους σε άλλες μορφές εθισμού νικοτίνης, όπως ο ναργιλές. [3] Φαίνεται πως στην ενίσχυση χρήσης ναργιλέ έχουν συμβάλλει τα socialmedia. Μάλιστα, αποτελέσματα ερευνών έδειξαν πως η συχνή έκθεση σε δημοσιεύσεις, και συγκεκριμένα στην πλατφόρμα του instagram, με περιεχόμενο τους ναργιλέδες, ώθησε όλο και περισσότερους νέους να ξεκινήσουν την χρήση αυτών, δημιουργώντας τους την αίσθηση ότι αυτός είναι ασφαλής και κοινωνικά επικροτούμενος. Ως αποτέλεσμα, οι νέοι οδηγούνται στην δημοσίευση όλων και περισσότερων εικόνων/video με περιεχόμενο τους ναργιλέδες, αποζητώντας περισσότερα likes, comments και shares. [4]

Εν κατακλείδι, δεν υπάρχει ασφαλές μη τοξικό καπνικό προϊόν. Κάθε μορφή καπνίσματος εκθέτει τον καπνιστή σε κίνδυνο ανάπτυξης πληθώρων νοσημάτων. Η επιλογή της χρήσης ναργιλέ όχι μόνο δεν είναι ασφαλής, αλλά είναι “βέβαιο ότι μέσω της νικοτίνης που περιέχει ο καπνός θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια σε εθισμό και εξάρτηση” (Μπεχράκης και συν., 2019).

*Προπτυχιακές φοιτήτριες του τμήματος Ψυχολογίας, Πανεπιστημίου Κρήτης, που πραγματοποίησαν την πρακτική τους άσκηση στο Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων Π.Ε. Ρεθύμνου

Πηγές:
Al-Faham, Z., LeBouf, R. F., &Nett, R. J. (2018). Tobacco and otheroccupationalexposuresamonghookahbarworkers. American Journal of Industrial Medicine, 61(6), 543–544. https://doi.org/10.1002/ajim.22829
Βιττωράκης, Σ. (n.d.).Αργιλές (Ναργιλές): είναι όσο αθώος νομίζουμε;https://www.vittorakis.com/enemerose-gia-pneumonologika-nosemata/nargiles
Hill K.G., Hawkins J.D., Catalano R.F., Abbott R.D., &Guo J. (2005). FamilyInfluences on the Risk of DailySmokinginitiation. Journal of Adolescent Health , 37 (3), 202-10.
Johnson, A. C., &Mays, D. (2020). Testing the Effects of HookahTobacco Social MediaRisk Communication MessagesAmong Young Adults. Health Education&Behavior, 48(5), 627–636. https://doi.org/10.1177/1090198120963104
Μπεχράκης, Π., Ευαγγελοπούλου, Β., & Τζώρτζη, Α. (Επιμ.) (2019). Παιδεία για έναν κόσμο χωρίς κάπνισμα. (2η εκδοση). George D. Behrakis RESEARCH LAB. www.smokefreegreece.gr
Qasim, H., Alarabi, A. B., Alzoubi, K. H., Karim, Z. A., Alshbool, F. Z., &Khasawneh, F. T. (2019). The effects of hookah/waterpipesmoking on generalhealth and the cardiovascularsystem. Environmental Health and PreventiveMedicine, 24(1). https://doi.org/10.1186/s12199-019-0811-y
Soneji, S., Knutzen, K. E., Gravely, S., Elton‐Marshall, T., Sargent, J., Lambert, E., Hilmi, N., Sharma, E., Jackson, K. J., Wang, B., Robinson, J., Driezen, P., BoverManderski, M., Bansal‐Travers, M., Hyland, A., Travers, M., Yang, D., Dang, R., &Fong, G. T. (2020). Transitions in frequency of hookahsmokingamongyouth and adults: findingsfromwaves 1 and 2 of the PopulationAssessment of Tobacco and Health (PATH) study, 2013–15. Addiction, 116(4), 936–948. https://doi.org/10.1111/add.15250